سيد محمد على ايازى

95

كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )

دليل ششم مخالفان يكى ديگر از ادلّهء مخالفان توقيفيت ترتيب سوره‌ها ، اختلاف صحابه در زمينهء ترتيب سوره است . اين اختلاف در مصحف‌هاى گزارش شده از آنان به خوبى منعكس است . مثلا نقل شده كه مصحف ابى بن كعب با ترتيب موجود وفق نداشته و برخى سوره‌هاى آن پس و پيش شده است . همچنين مصحف ابن مسعود از سورهء بقره شروع و بعد سوره نساء و . . . و همين اختلاف دليل بر اين است كه ترتيب سوره‌ها به دستور پيامبر نبوده و گرنه معنا نداشته كه اصحاب با آن مخالفت كنند و هر كدام ترتيبى خاص را برگزينند . به همين دليل ، زركشى اختلاف را دليل بر اجتهادى بودن مسأله مىشمارد . « 1 » ابن تيميه ( م 728 ) معتقد است ترتيب سوره‌هاى قرآن كريم امرى واجب نبوده و به اجتهاد صحابه واگذار شده و ابن مسعود و ابى بن كعب هر كدام مصحفى مخصوص به خود داشته‌اند . « 2 » پاسخ در اين كه در زمان رسول خدا و پس از رحلت وى ، مصاحفى در دست بعضى از صحابه بوده جاى سخنى نيست . صحابه و بعد از آن‌ها تابعين ، هر كس كه مىتوانست مجموعه‌اى از آيات الهى را براى خود گرد مىآورد . اين عمل ، چنان شايع بود كه تا سال‌ها بعد ، داشتن مصحف شخصى ، نشانه تشخص به شمار مىرفت و مالكيت آن بر شخصيت مذهبى و ارزش اجتماعى دارندهء آن مىافزود . « 3 »

--> ( 1 ) زركشى ، البرهان ، ج 1 / 357 . ( 2 ) ابن تيميه ، تفسير الكبير ، ج 2 / 266 ، تحقيق عبد الرحمن عميره ، بيروت ، دار الكتب العلمية . ( 3 ) راميار ، محمود ، تاريخ قرآن / 332 .